Đổi mới đào tạo, nghiên cứu chăn nuôi – thú y: Giảm sử dụng động vật sống, nâng cao chất lượng thực hành

[Chăn nuôi Việt Nam] – Ứng dụng công nghệ mô phỏng, mô hình thực hành và các phương pháp nghiên cứu tiên tiến đang mở ra hướng tiếp cận mới trong đào tạo, nghiên cứu chăn nuôi – thú y, giúp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời hạn chế những tác động không cần thiết đến động vật. Chuyển đổi sang phương pháp giáo dục nhân đạo không có nghĩa giảm yêu cầu thực hành, mà hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo gắn với trách nhiệm bảo đảm phúc lợi động vật.

Trong hai ngày 9–10/11/2026, tại Hà Nội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Tổ chức Động vật châu Á (Animals Asia) tổ chức lớp tập huấn “Các giải pháp đổi mới và nhân đạo thay thế sử dụng động vật trong giảng dạy và nghiên cứu”.

Chương trình thu hút các giảng viên, nhà khoa học, sinh viên đến từ Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Trường Đại học Hồng Đức, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Bắc Giang, Hiệp hội Bảo vệ Động vật Việt Nam… cùng các chuyên gia quốc tế về giáo dục nhân đạo và đào tạo kỹ năng lâm sàng thú y.

Toàn cảnh lớp tập huấn “Các giải pháp đổi mới và nhân đạo thay thế sử dụng động vật trong giảng dạy và nghiên cứu”.

Tại hội thảo, các đại biểu trao đổi về thực trạng sử dụng động vật trong giảng dạy, bằng chứng khoa học đối với phương pháp học tập mô phỏng, những giải pháp thay thế có thể triển khai trong thực tế và xu hướng ứng dụng công nghệ mới nhằm giảm sử dụng động vật trong nghiên cứu. Đặc biệt, các hoạt động trải nghiệm chế tạo mô hình silicone, tìm hiểu phần mềm mô phỏng và công cụ thực hành đã giúp các giảng viên tiếp cận trực tiếp những phương pháp đào tạo mới.

Đào tạo thú y trước yêu cầu bảo đảm phúc lợi động vật

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Bùi Huy Doanh, Phó Khoa phụ trách Khoa Chăn nuôi, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, nhấn mạnh trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, giáo dục đại học không chỉ hướng tới trang bị kiến thức, phát triển năng lực chuyên môn và kỹ năng thực hành mà còn phải chú trọng tư duy khoa học, trách nhiệm nghề nghiệp và các giá trị nhân văn.

TS. Bùi Huy Doanh, Phó Khoa phụ trách Khoa Chăn nuôi, Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Đối với lĩnh vực chăn nuôi, thú y và khoa học động vật, sử dụng động vật trong giảng dạy, nghiên cứu từ lâu đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, những tiến bộ khoa học đang đặt ra yêu cầu cân bằng giữa mục tiêu đào tạo với trách nhiệm bảo đảm phúc lợi động vật.

Theo TS. Bùi Huy Doanh, đây không chỉ là vấn đề đạo đức khoa học mà còn là định hướng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy nghiên cứu có trách nhiệm và từng bước tiếp cận các chuẩn mực quốc tế.

Sự phát triển của công nghệ mô phỏng, phần mềm tương tác và các phương pháp giảng dạy mới cho phép sinh viên chủ động học tập, luyện tập nhiều lần, sửa lỗi và nâng cao sự tự tin trước khi tiếp cận những tình huống thực tế. Đổi mới đào tạo theo hướng nhân đạo vì vậy không đồng nghĩa với giảm yêu cầu về kiến thức hay kỹ năng, mà nhằm xây dựng phương pháp giảng dạy khoa học, hiệu quả và có trách nhiệm hơn.

Bà Hoàng Khánh Chi, Giám đốc Quốc gia của Animals Asia tại Việt Nam

Cùng quan điểm, bà Hoàng Khánh Chi, Giám đốc Quốc gia của Animals Asia tại Việt Nam, đánh giá cao sự phối hợp của Học viện Nông nghiệp Việt Nam trong việc thúc đẩy các phương pháp đào tạo hiện đại gắn với phúc lợi động vật.

Theo bà, bên cạnh các chương trình bảo vệ và cải thiện phúc lợi động vật, Animals Asia còn chú trọng hỗ trợ giáo dục, tạo điều kiện để giảng viên tiếp cận phương pháp đào tạo mới và chuyển giao kiến thức cho sinh viên. Thông qua hoạt động hợp tác với các cơ sở đại học, tổ chức mong muốn thúc đẩy sự thay đổi từ môi trường đào tạo, nơi những người làm công tác chăn nuôi, thú y trong tương lai được hình thành cả năng lực chuyên môn và trách nhiệm đối với động vật.

Hàng nghìn động vật được sử dụng trong thực hành mỗi năm

Trình bày về thực trạng tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, TS. Cù Thị Thiên Thu, Giảng viên Khoa Chăn nuôi, cho biết động vật sống và mẫu vật hiện vẫn được sử dụng trong nhiều học phần thực hành, giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với cấu tạo giải phẫu, hoạt động sinh lý, bệnh lý và các kỹ thuật thú y.

Theo số liệu được công bố, hai khoa Chăn nuôi và Thú y của Học viện có khoảng 3.784–4.484 con và lượt sử dụng động vật mỗi năm học. Trong đó, ếch chiếm 1.338–1.538 con, gà 1.384–1.784 con, lợn 300–350 con, thỏ 172 con và chuột 100 con. Ngoài ra, hoạt động thực hành còn sử dụng 30 con chó, 240 lượt thực hành trên chó và 120 lượt trên bò.

TS. Cù Thị Thiên Thu, Giảng viên Bộ môn Sinh lý – Tập tính động vật, Khoa Chăn nuôi, Học viện Nông nghiệp Việt Nam chia sẻ tại lớp tập huấn

Tùy từng học phần, các loài động vật được sử dụng cho những mục đích đào tạo khác nhau. Chẳng hạn, ếch phục vụ nghiên cứu phản xạ thần kinh, hoạt động điện sinh học và chức năng tuần hoàn; thỏ được sử dụng trong các bài thực hành sinh lý, bệnh lý và ngoại khoa.

Đối với lợn, sinh viên thực hành giải phẫu, lấy mẫu bệnh phẩm, quan sát lâm sàng và nghiên cứu bệnh truyền nhiễm. Gà được sử dụng để lấy máu, mổ khám, nhận diện ký sinh trùng và bệnh tích. Trong khi đó, chó và bò chủ yếu phục vụ rèn luyện kỹ năng cố định, khám lâm sàng, lấy máu và tiêm truyền.

Một số hoạt động thực hành vẫn sử dụng động vật sống với các kỹ thuật can thiệp trực tiếp. Các học phần giải phẫu, mổ khám và nhận diện bệnh tích cũng sử dụng động vật đã chết.

Những số liệu này phản ánh nhu cầu thực hành trong đào tạo chăn nuôi – thú y, đồng thời cho thấy dư địa để nghiên cứu, điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Đáng lưu ý, tổng số liệu được báo cáo bao gồm cả số cá thể và lượt sử dụng, không đồng nghĩa với số động vật riêng biệt bị sử dụng hoặc tiêu hủy trong một năm.

Từ thực trạng trên, vấn đề đặt ra không phải loại bỏ hoàn toàn hoạt động thực hành trên động vật, mà là xác định những kỹ năng thực sự cần trải nghiệm lâm sàng, những nội dung có thể rèn luyện trước bằng mô hình và cách tổ chức đào tạo nhằm hạn chế các can thiệp không cần thiết.

Mô phỏng giúp sinh viên thành thạo kỹ năng trước khi thực hành

Bà Susanna Taylor, Giám sát viên Kỹ năng Lâm sàng, Chương trình đào tạo Bác sĩ Thú y tại Đại học Thành phố Hồng Kông (CityUHK)

Theo bà Susanna Taylor, Giám sát viên Kỹ năng Lâm sàng, Chương trình đào tạo Bác sĩ Thú y tại Đại học Thành phố Hồng Kông (CityUHK), học tập dựa trên mô phỏng (Simulation-Based Learning – SBL) đang trở thành một phương pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời hạn chế tác động bất lợi đến động vật.

Trong phương pháp truyền thống, sinh viên thường học lý thuyết trước khi trực tiếp thực hiện các kỹ thuật trên động vật sống. Tuy nhiên, khoảng cách giữa hiểu biết lý thuyết và khả năng thao tác thực tế có thể khiến người học gặp khó khăn, căng thẳng, thậm chí mắc sai sót khi tiếp xúc với bệnh nhân.

Mô phỏng tạo ra bước chuyển tiếp giữa hai giai đoạn này. Thông qua mô hình vật lý, hệ thống máy tính, thiết bị phản hồi xúc giác, công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) hoặc các tình huống lâm sàng giả định, sinh viên có thể luyện tập trong môi trường được kiểm soát trước khi thực hành trên động vật sống.

Theo chuyên gia Susanna Taylor, phương pháp này có thể phát triển đồng thời ba nhóm năng lực: nhận thức và giải quyết vấn đề; kỹ năng tâm vận động, bao gồm khả năng phối hợp thao tác; và cảm xúc – thái độ, gắn với sự tự tin, trách nhiệm nghề nghiệp và ứng xử trong môi trường lâm sàng.

Ưu điểm nổi bật của mô phỏng là tạo điều kiện để người học thực hành lặp lại, nhận phản hồi và sửa lỗi mà không gây tổn hại cho động vật.

Các đại biểu chăm chú lắng nghe các diễn giả trình bày

Chẳng hạn, khi học kỹ thuật đặt catheter tĩnh mạch, sinh viên có thể luyện tập cách cầm kim, xác định góc đưa kim, phối hợp động tác và xử lý những tình huống thường gặp trên mô hình. Khi đạt mức thành thạo cần thiết, người học mới chuyển sang thực hiện trên bệnh nhân thực tế dưới sự giám sát của giảng viên.

Hiệu quả của phương pháp này được củng cố bởi nhiều nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu của Cook và cộng sự (2011) ghi nhận mô phỏng có thể cải thiện kiến thức và kỹ năng của người học. Issenberg và cộng sự (2005) nhấn mạnh vai trò của phản hồi và luyện tập lặp lại, trong khi McGaghie và cộng sự (2011) cho thấy hiệu quả của luyện tập có chủ đích và học tập hướng tới mức thành thạo.

Theo bà Susanna Taylor, chương trình đào tạo cần được thiết kế theo lộ trình từ trang bị kiến thức, luyện tập trên mô hình, đánh giá năng lực đến thực hành có giám sát trong môi trường lâm sàng.

Cách tiếp cận này phù hợp với tháp năng lực lâm sàng Miller, gồm bốn cấp độ: biết, biết cách thực hiện, thể hiện được kỹ năng và thực hiện trong môi trường thực tế.

Mô phỏng đặc biệt có giá trị ở giai đoạn chuyển từ hiểu lý thuyết sang khả năng chứng minh năng lực thực hành. Thay vì lần đầu tiếp xúc với kỹ thuật trên động vật sống, sinh viên được luyện tập trước để hình thành thao tác cơ bản, giảm áp lực và tăng khả năng xử lý tình huống.

Một ưu điểm khác là tạo cơ hội học tập tương đối đồng đều. Trong môi trường lâm sàng, số lượng ca bệnh, thời gian thực hành và cơ hội tiếp cận các kỹ thuật thường khác nhau giữa sinh viên. Ngược lại, phòng thực hành mô phỏng cho phép chủ động xây dựng tình huống, điều chỉnh độ khó và tổ chức luyện tập nhiều lần.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng lưu ý mô phỏng không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm thực tế. Những mô hình quá đơn giản có thể khiến người học tự tin hơn năng lực thực sự, trong khi bài học quá phức tạp dễ gây quá tải nhận thức.

Do đó, chương trình đào tạo cần xác định rõ chuẩn năng lực, chia nhỏ kỹ năng, tổ chức luyện tập có hệ thống và đánh giá khách quan trước khi sinh viên thực hành trên động vật sống.

Theo bà Susanna Taylor, giá trị của mô phỏng không nằm ở việc thay thế trải nghiệm lâm sàng, mà ở khả năng giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn để học hỏi từ chính những trải nghiệm đó.

Mô hình thực hành không nhất thiết phải đắt tiền

Bên cạnh những bằng chứng khoa học, chuyên gia Susanna Taylor giới thiệu nhiều giải pháp thực hành có thể triển khai bằng vật liệu đơn giản, chi phí thấp.

Theo bà, hiệu quả giáo dục của mô hình không nhất thiết phụ thuộc vào giá thành hoặc mức độ giống động vật thật. Yếu tố quan trọng hơn là sự phù hợp với mục tiêu học tập, trình độ sinh viên và kỹ năng cần đào tạo.

Các mô hình có độ chân thực cao thường được thiết kế chuyên nghiệp, tích hợp nhiều chức năng và phục vụ những kỹ thuật phức tạp, nhưng đòi hỏi chi phí đầu tư lớn. Ngược lại, mô hình đơn giản có thể tự chế tạo tại cơ sở đào tạo, phù hợp với kỹ năng cơ bản và cho phép nhiều sinh viên luyện tập đồng thời.

Đối với kỹ năng bế, giữ và cố định động vật, các trường có thể sử dụng thú nhồi bông kết hợp chi có thể uốn cong và vật liệu tạo trọng lượng, giúp sinh viên luyện cách bế nhấc, sử dụng rọ mõm, vòng chống liếm hoặc quấn khăn cố định.

Trong đào tạo kỹ thuật tiêm, mút xốp, silicone, túi chống thấm và vải co giãn có thể được kết hợp để tạo mô hình mô mềm, phục vụ luyện tập tiêm dưới da, tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch hoặc cấy vi mạch nhận dạng.

Đối với kỹ thuật lấy máu và truyền dịch, ống latex, dây truyền dịch, mút xốp và bộ phận điều chỉnh dòng chảy có thể được sử dụng để mô phỏng mạch máu, giúp sinh viên thực hành đặt catheter và các thao tác truyền dịch.

Ngay cả kỹ năng phẫu thuật cơ bản cũng có thể được luyện tập bằng mô hình từ khăn vải, ống mềm và silicone, phục vụ các thao tác khâu, buộc chỉ, kẹp mạch máu và sử dụng dụng cụ.

Đặc biệt, silicone có thể điều chỉnh độ đàn hồi, độ đặc để mô phỏng da, mô mỡ và những cấu trúc mô mềm. Trong khi đó, công nghệ in 3D hỗ trợ tạo mô hình giải phẫu, bản sao bộ xương và khuôn đúc theo thiết kế riêng.

Theo chuyên gia, các cơ sở đào tạo không nhất thiết phải đầu tư ngay những hệ thống hiện đại, đắt tiền. Việc phát triển mô hình tự chế từ vật liệu sẵn có, kết hợp cải tiến trong quá trình sử dụng, có thể là hướng đi phù hợp với các cơ sở có nguồn lực hạn chế.

Tuy nhiên, mô hình tự chế cũng cần được kiểm tra, đánh giá để bảo đảm đáp ứng mục tiêu giảng dạy. Một thiết bị chi phí thấp chỉ thực sự có giá trị khi giúp sinh viên hình thành và hoàn thiện kỹ năng.

Đây là gợi mở thiết thực đối với các cơ sở đào tạo chăn nuôi – thú y tại Việt Nam, nơi việc cân đối giữa kinh phí, yêu cầu thực hành và phúc lợi động vật vẫn là bài toán cần giải quyết.

Chuyển đổi sang giáo dục nhân đạo từ thay đổi tư duy

Ông Nick Jukes, đại diện Mạng lưới Quốc tế về Giáo dục Nhân đạo (InterNICHE)

Nếu chuyên gia Susanna Taylor tập trung vào hiệu quả và giải pháp kỹ thuật của học tập mô phỏng, ông Nick Jukes, đại diện Mạng lưới Quốc tế về Giáo dục Nhân đạo (InterNICHE), tiếp cận vấn đề từ góc độ đổi mới tư duy và phương pháp tổ chức đào tạo.

Theo Nick Jukes, một trong những rào cản hiện nay là quan niệm chỉ có thí nghiệm hoặc giải phẫu trên động vật mới mang lại trải nghiệm thực hành thực sự.

Cách nhìn nhận này chưa phân biệt rõ giữa mục tiêu và phương pháp đào tạo. Thí nghiệm hay giải phẫu động vật chỉ là phương tiện phục vụ học tập, trong khi mục tiêu cuối cùng là giúp sinh viên tiếp thu kiến thức, phát triển kỹ năng và hình thành năng lực nghề nghiệp. Vì vậy, khi có phương pháp khác đáp ứng được mục tiêu giáo dục với ít tác động bất lợi hơn đến động vật, các cơ sở đào tạo cần xem xét áp dụng.

Đáng chú ý, giáo dục nhân đạo không có nghĩa sinh viên hoàn toàn không được tiếp xúc với động vật thật. Người học vẫn có thể tham gia khám, chăm sóc và thực hiện thủ thuật trên bệnh nhân động vật khi có chỉ định lâm sàng, dưới sự giám sát phù hợp.

Các mẫu vật như xác, cơ quan hoặc mô động vật có nguồn gốc đáp ứng yêu cầu đạo đức cũng có thể phục vụ giảng dạy, thay thế việc chủ động giết động vật chỉ nhằm mục đích thực hành.

Từ góc độ đạo đức nghề nghiệp, Nick Jukes nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm tính nhất quán giữa nội dung giảng dạy và phương pháp đào tạo. Việc truyền đạt kiến thức về phúc lợi động vật, đạo đức và nguyên tắc 3Rs sẽ khó phát huy đầy đủ ý nghĩa nếu hoạt động thực hành vẫn duy trì những hình thức gây tổn hại có thể tránh được.

Nguyên tắc 3Rs gồm thay thế (Replacement), giảm thiểu (Reduction) và hoàn thiện phương pháp (Refinement), nhằm hạn chế số lượng động vật được sử dụng cũng như những đau đớn, căng thẳng có thể xảy ra.

Theo Nick Jukes, quá trình chuyển đổi cần bắt đầu bằng việc rà soát hiện trạng sử dụng động vật trong chương trình giảng dạy, xác định những học phần có thể thay thế, lựa chọn phương pháp phù hợp và từng bước triển khai.

Các cơ sở đào tạo không nhất thiết phải thay đổi đồng loạt. Việc thử nghiệm tại một khoa hoặc bộ môn, tận dụng nguồn lực hiện có và đánh giá kết quả trước khi mở rộng sẽ giúp quá trình chuyển đổi khả thi hơn.

Quan trọng hơn, đổi mới không chỉ là thay thế một dụng cụ thực hành mà còn liên quan đến điều chỉnh chương trình, phương pháp đánh giá sinh viên, đào tạo giảng viên và quản trị cơ sở giáo dục.

InterNICHE hiện hỗ trợ quá trình chuyển đổi thông qua tài liệu, cơ sở dữ liệu về phương pháp thay thế, các nghiên cứu khoa học và chương trình trao đổi chuyên môn.

Bài trình bày cũng giới thiệu kinh nghiệm quốc tế tại Ukraine, Serbia, Brazil và Ấn Độ, trong đó đáng chú ý là những vấn đề về chính sách, trách nhiệm quản lý và quyền lựa chọn của người học khi tham gia các hoạt động có thể gây tổn hại cho động vật. Đối với Việt Nam, những kinh nghiệm này gợi mở nhu cầu xây dựng lộ trình đổi mới có hệ thống, thay vì chỉ triển khai những mô hình thay thế riêng lẻ.

Công nghệ sinh học và AI mở rộng khả năng thay thế động vật trong nghiên cứu

Không dừng lại ở đào tạo, Nick Jukes còn giới thiệu những công nghệ mới có tiềm năng giảm sự phụ thuộc vào động vật trong nghiên cứu và thử nghiệm.

Trong đó, các phương pháp tiếp cận mới (New Approach Methodologies – NAMs) đang được nghiên cứu, phát triển nhằm bổ sung hoặc thay thế một số phương pháp thực nghiệm truyền thống khi đáp ứng yêu cầu khoa học.

Một hướng đáng chú ý là nghiên cứu dựa trên tế bào và mô sinh học. Thay vì nhất thiết phải tiến hành thí nghiệm trên cơ thể động vật sống, các nhà khoa học có thể sử dụng tế bào sơ cấp, dòng tế bào ổn định, tế bào gốc và tế bào gốc đa năng cảm ứng để nghiên cứu những quá trình sinh học cụ thể.

Bên cạnh đó, công nghệ nuôi cấy ba chiều (3D) cho phép tạo các khối cầu tế bào, cơ quan dạng thu nhỏ và mô được thiết kế bằng công nghệ sinh học, giúp nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và chức năng của mô sống.

Đặc biệt, công nghệ cơ quan trên chip (organ-on-chip) sử dụng hệ thống vi mô kết hợp tế bào sống để mô phỏng một số điều kiện sinh lý của cơ quan, từ đó hỗ trợ nghiên cứu cơ chế tác động của các hợp chất và quá trình bệnh lý.

Các học viên trong lớp tập huấn tham quan các công cụ, tài liệu thực hành và lắng nghe chia sẻ của chuyên gia

Đối với chăn nuôi – thú y, các phương pháp này có tiềm năng ứng dụng trong nghiên cứu sinh lý, bệnh lý, dinh dưỡng và đánh giá tác động của những chất sinh học. Tuy nhiên, mỗi công nghệ cần được thẩm định theo mục tiêu cụ thể bởi không phải mô hình nào cũng tái hiện đầy đủ những tương tác phức tạp trong cơ thể động vật.

Một hướng phát triển khác là công nghệ đa omics, gồm nghiên cứu hệ gen, hệ phiên mã, hệ protein và hệ chuyển hóa, cho phép thu thập, phân tích nhiều lớp dữ liệu sinh học để tìm hiểu các cơ chế tác động ở cấp độ phân tử.

Cùng với đó, các mô hình tính toán và mô phỏng trên máy tính (in silico), như mô hình tương quan cấu trúc – hoạt tính (QSAR), mô hình dược động học dựa trên sinh lý (PBPK) và trí tuệ nhân tạo (AI), đang được ứng dụng để phân tích dữ liệu, dự báo đặc tính và hỗ trợ đánh giá tác động của các chất.

Theo Nick Jukes, những công nghệ này mở ra khả năng bổ sung bằng chứng khoa học, tăng hiệu quả sàng lọc ban đầu và giảm nhu cầu tiến hành một số nghiên cứu trên động vật khi có phương pháp thay thế phù hợp.

Một học viên sử dụng công cụ mô phỏng ngay tại lớp tập huấn

Tuy nhiên, sự phát triển của các phương pháp mới không đồng nghĩa với khả năng loại bỏ ngay toàn bộ thử nghiệm trên động vật. Hiệu quả của từng giải pháp vẫn cần được kiểm chứng, đánh giá và thẩm định theo yêu cầu nghiên cứu cụ thể.

Xu hướng này cũng đang nhận được sự quan tâm của nhiều tổ chức nghiên cứu và cơ quan quản lý quốc tế, trong đó có Trung tâm Nghiên cứu chung của Ủy ban châu Âu (JRC), Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) và Trung tâm về các phương pháp thay thế thử nghiệm trên động vật (CAAT).

Các học viên trong lớp tập huấn tham quan các công cụ và tài liệu thực hành

Từ các tham luận tại hội thảo có thể thấy, đổi mới phương pháp giảng dạy và nghiên cứu theo hướng nhân đạo không đơn thuần là giảm số lượng động vật được sử dụng, mà còn nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp và phát triển trách nhiệm của người làm khoa học.

Các học viên trong lớp tập huấn tham quan các công cụ và tài liệu thực hành

Đối với các cơ sở đào tạo chăn nuôi – thú y tại Việt Nam, việc triển khai có thể bắt đầu từ rà soát những học phần đang sử dụng động vật, xác định các kỹ năng phù hợp với mô phỏng, phát triển mô hình chi phí thấp và xây dựng phương pháp đánh giá năng lực sinh viên trước khi thực hành lâm sàng.

Các diễn giả giải đáp thắc mắc của các học viên trong lớp tập huấn

Các học viên thực hành ngay tại lớp tập huấn

Các học viên thực hành làm các dụng cụ thay thế động vật sống ngay tại lớp tập huấn

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại lớp tập huấn